Gerçek Doxa’ya Karşı: İnönü Dönemindeki Laikliğe İlişkin Politikaların Yeniden Değerlendirilmesi (1938-1950)

Haydar Seçkin Çelik

Özet


İnönü’nün laiklikle ilgili izlediği politikalar Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en tartışmalı konularından biridir. Ne var ki dönem boyunca ortaya çıkan eğilimlerin ve izlenen politikaların, çoğu kez 1938-1945, 1945-1950 dönemlendirmesine uygun basmakalıp bir şekilde ele alındığı ve yazarın tercihine göre bu dönemlerde ortaya çıktığı düşünülen temel eğilimlerden birinin ön plana çıkarıldığı görülmektedir, Oysa İnönü döneminin bu klasik dönemlendirmeye göre analiz edilmesinin, onun hatalı yorumlanmasına yol açtığı saptanmalıdır. Zira, gösterileceği gibi, yeni eğilimler 1945’ten epeyce önce ortaya çıkmaya başlamıştır. Yine de, politika değişikliği konusunda çok partili hayata geçişin önemli etkileri olmuş ve özellikle 1943’ten sonra belirginleşen eleştirileri karşılamak konusunda daha hassas hale gelinmiştir. Bu anlamda 1947’deki CHP Kongresi önemli tartışmalara sahne olmuş ve CHP içinde laikliğe ilişkin politikalar konusundaki derin yarılmayı ortaya çıkarmıştır. Sonuçta din eğitimi, din görevlisi yetiştirme ve türbelerin hukuki statüsü gibi konularda belirginleşen politika değişikliklerine gidilmiştir. Yeni politikanın hedefine bakıldığında, bunun, laikliğin temel gereklerinden taviz vermeden izlenen politikaları gözden geçirmek ve ılımlılaştırmak, böylece toplumun ihtiyaçlarına karşılık verirken devrimin hedeflerinden uzaklaşmamak olduğu görülmektedir. 


Anahtar Kelimeler


İnönü dönemi, Cumhuriyet Halk Partisi, laiklik, Türk siyaseti, Kemalizm

Referanslar


AKSEKİ, A. H. (1944). Askere Din Kitabı. Ankara: Diyanet İşleri Reisliği Yayınları.

ATATÜRK, K. (2009). Nutuk (1919-1927). Haz. Zeynep Korkmaz, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.

ATATÜRK [K.] (2012). Din ve Laiklik Üzerine. (D. Perinçek, Der.) İstanbul: Kaynak Yayınları.

AYKUT, Ş. (2008). Kamâlizm (CHP Programının İzahı). İstanbul: Kaynak Yayınları.

BARUTÇU, F. A. (1977). Siyasî Anılar. İstanbul: Milliyet Yayınları.

BCA 030.1.0.0.42.251.17.

BCA 030.1.0.0.42.251.17/2.

BCA 030.18.1.2.122.30.9.

BCA 030.10.0.0.146.44.6.

BCA 030.10.0.0.26.151.17.

BEIN, A. (2013). Osmanlı Uleması ve Türkiye Cumhuriyeti: Değişimin Failleri ve Geleneğin Muhafızları. (B. Üçpunar, Çev.) İstanbul: Kitap Yayınevi.

BERKES, N. (2003). Türkiye’de Çağdaşlaşma. (A. Kuyaş, Yay. Haz.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

BOZKURT, G. (1996). Batı Hukukunun Türkiye’de Benimsenmesi: Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne Resepsiyon Süreci (1839-1939). Ankara: Türk Tarih Kurumu.

C.H.F. Nizamnamesi ve Programı. (1931). Ankara: TBMM Matbaası.

C.H.P. Beşinci Büyük Kurultay Zabıtları. (1939). Ankara: Ulus Basımevi.

C.H.P. Programı [Partinin VI. Büyük Kurultayının 12.VI.1943 Tarihindeki Toplantısında Kabul Edilmiştir]. (1943). Ankara: Zerbamat Matbaası.

C.H.P. Yedinci Büyük Kurultayı. (1948). Ankara: Ulus Matbaası.

COPEAUX, E. (2000). Tarih Ders Kitaplarında Türk Tarih Tezinden Türk-İslam Sentezine (1931-1993). (A. Berktay, Çev.) İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

CÜNDİOĞLU, D. (1999). Bir Siyasî Proje Olarak Türkçe İbadet I. İstanbul: Kitabevi Yayınları.

CÜNDİOĞLU, D. (2012). Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Din ve Siyaset. İstanbul: Kapı Yayınları.

ÇELİK, H. S. (2016). İnönü Döneminde Kemalizm: Değişim ve Süreklilik (1938-1950) (Yayımlanmamış Doktora Tezi). H.Ü. Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara.

DEMİRAY, T. (1949). Anıt-Kabir ve Türbeler Meselesi. İstanbul: Türkiye Basımevi.

ERGİN, O. (1977). Türk Maarif Tarihi (5. Cilt). İstanbul: Eser Matbaası.

[ERTEM], S. E. (2007). Türk İnkılâbının Karakterleri. İstanbul: Kaynak Yayınları.

ERİM, N. (2005). Günlükler 1925-1979 (1. Cilt). (A. Demirel, Haz.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

GÖKALP, Z. (2004). Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak. İstanbul: Bordo Siyah Yayınları.

GÖKALP, Z. (2006). Yeni Hayat, Doğru Yol. Ankara: Elips Yayınları.

GÖRÜCÜ, Ç. (2017, Mart). 1950 Seçimleri Sonrasında CHP’nin Laiklik İlkesi Hakkındaki Değerlendirmeleri. Toplumsal Tarih, Sayı (279), 82-89.

GÖZAYDIN, İ. (2009). Diyanet: Türkiye Cumhuriyeti’nde Dinin Tanzimi. İstanbul: İletişim Yayınları.

GÜNALTAY, Ş. (1939). Lise Kitapları Tarih I. İstanbul: Maarif Matbaası.

İsmet İnönü’nün TBMM’deki Konuşmaları-2 (1939-1960). (1993). Ankara: TBMM Kültür Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları.

JASCHKE, G. (1972). Yeni Türkiye’de İslamlık. (H. Örs, Çev.) Ankara: Bilgi Yayınevi.

KARA, İ. (2015). Şeyhefendinin Rüyasındaki Türkiye. İstanbul: Dergah Yayınları.

KILIÇZADE H. (2008). Pek Uyanık Bir Uyku. (M. Gündüz, Haz.) İçtihadın İçtihadı: Abdullah Cevdet’ten Seçme Yazılar (ss. 221-233). Ankara: Lotus Yayınları.

KOCATÜRK, U. (2007). Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.

KOÇAK, C. (2010). Türkiye’de Milli Şef Dönemi (1938-1945) (1. Cilt). İstanbul: İletişim Yayınları.

KÖKSAL, A. C. (2000). M. Âsım Köksal Hayatı ve Hatıraları: Peygambere Adanmış Bir Ömür. İstanbul: Köksal Yayıncılık.

KUDRET, C. (1963). Ziya Gökalp. Ankara: Türk Dil Kurumu.

MANSEL, A. M., BAYSUN, C. ve KARAL E. Z. (1943). İlk Çağ Tarihi. İstanbul: Maarif Matbaası.

MANSEL, A. M., BAYSUN, C. ve KARAL E. Z. (1945). Orta Çağ Tarihi. İstanbul: Maarif Matbaası.

PERİNÇEK, D. (2014). Sunuş. Tarih I: Kemalist Eğitimin Tarih Dersleri (1931-1941). İstanbul: Kaynak Yayınları.

POROY, N. (1951). Laiklik Hakkında. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası.

SAKAOĞLU, N. (2003). Osmanlı’dan Günümüze Eğitim Tarihi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

SOLAK, M. (2013). Atatürk’ün Bakanı Şükrü Kaya (Uluslaşma, Laiklik, Toprak Reformu). İstanbul: Kaynak Yayınları.

SÜREYA, C. (2013). Sevda Sözleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Tarih I: Kemalist Eğitimin Tarih Dersleri (1931-1941) (2014). İstanbul: Kaynak Yayınları.

Tarih II: Kemalist Eğitimin Tarih Dersleri (1931-1941) (2005). İstanbul: Kaynak Yayınları.

TBMM Zabıt Ceridesi/Tutanak Dergisi

TOKER, M. (1990). Demokrasimizin İsmet Paşalı Yılları 1944-1973: Tek Partiden Çok Partiye 1944-1950. Ankara: Bilgi Yayınevi.

TURAN, Ş. (2003). İsmet İnönü: Yaşamı, Dönemi ve Kişiliği. Ankara: Bilgi Yayınevi.

Türkçe Metinler III. (1946). Ankara: Milli Eğitim Basımevi.

URAY, Z. (1943). Tanrı…?. Ankara: Çankaya Matbaası.

ÜÇOK, C., MUMCU, A. ve BOZKURT, G. (2007). Türk Hukuk Tarihi. Ankara: Turhan Kitabevi.

YALÇINTAŞ, N. (2012). Türkiye’yi Yükselten Yıllar-Hatıralar. İstanbul: İşaret Yayınları.

YALMAN, A. E. (1957). Berraklığa Doğru: Türk Demokrasisine ve Lâikliğin Müsbet Bir Dini Anlayışta Tamamlanmasına Dair Düşünceler, İstanbul: Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.